An unknown copy of the “Logic” and “Metaphysics” by Athanasios Psalidas in the Manuscript of Theodosios Melas (RSL. F. 310. No. 1360)
DOI:
https://doi.org/10.22394/2412-9410-2024-10-2-318-339Keywords:
Russian State Library, Greek manuscripts, “Logic”, “Metaphysics”, Athanasios Psalidas, Christian von Wolf, Friedrich Christian Baumeister, Theodosios MelasAbstract
This article deals with an unknown copy of a course on logic and metaphysics by an outstanding figure of the Greek Enlightenment, the writer and teacher Athanasios Psalidas. In this course, compiled in 1804 in Ioannina and preserved in an autograph and several later undated copies, Psalidas outlines the philosophical views of the German encyclopedic scholar Christian von Wolf, which he learned during his studies at the University of Vienna in 1787–1795. The earliest precisely dated copy of Psalidas’ work is preserved in the Russian State Library, F. 310 (collection of V. M. Undolsky), No. 1360. In our article, brief codicological information on the manuscript is provided as well as information on its composition and content. The manuscript contains a treatise on logic and the first three parts of metaphysics, namely ontology, cosmology, and psychology (without an ending). The end of the treatise on psychology and the final part of metaphysics — natural theology — are missing, although there is no lacuna or break in the text at the end. In the article, information is provided concerning the scribe and owner of the manuscript, Theodosios Melas, a representative of the rich and educated merchant family Melas from Ioannina, who lived in Russia for a period of time. Based on the study of the watermarks (Venetian-made paper), we conclude that the manuscript was written by Theodosios Melas before he moved to Russia, most likely in Ioannina. It is established that in 1816–1819 Melas lived in Moscow, where he acquired a certain number of educational publications in Greek. Information is provided about these publications, as well as about a second manuscript belonging to Theodosios Melas, acquired by V. M. Undolskii in 1863 and also preserved in the Russian State Library. The text of the newly discovered copy of Psalidas’ works is compared with Latin translations of treatises on logic and metaphysics by Christian von Wolf, as well as with their popular educational transcriptions compiled by Johann Heinrich Winkler and Friedrich Christian Baumeister. It is established that the direct source of the works of Athanasios Psalidas were textbooks on logic and metaphysics by Friedrich Christian Baumeister, frequently reprinted in the 18th century.Downloads
References
Унд-1360 — Афанасий Псалидас. Краткий курс логики и метафизики. Рукопись. РГБ. Ф. 310. № 1360. 1808 г.
Baumeister 1738 — M. Frid. Christ. Baumeisteri Augusti Gymnasii Gorlicensis Rectoris Institutiones metaphysicæ, ontologiam, cosmologiam, psychologiam, theologiam denique naturalem complexae, methodo Wolfii adornatae. Ed. nova auct. et corr. Wittenbergæ; Servestæ: Zimmermani, 1738.
Baumeister 1765 — M. Frid. Christ. Baumeisteri Augusti Gymnasii Gorlicensis Rectoris et Societatis Latinae Ienensis Membri Honarii Institutiones philosophiae rationalis methodo Wolfii conscriptae. Ed. decima sexta auct. et emend. Vitembergae: Ahlfeld, 1765.
Winkler 1742 — Institutiones philosophiae universae usibus academicis accommodatae / A Io. Henrico Winklero. Ed. altera, auct. et emend. Lipsiae: Caspar Fritsch, 1742.
Wolf 1735 — Philosophia rationalis sive logica, methodo scientifica pertractata et ad usum scientiarum atque vitæ aptata. Præmittitur discursus præliminaris De Philosophia in genere / Auct. Christiano Wolfio. Ed. tertia emend. Veronæ: Ex typographia Dionysii Ramanzini, 1735.
Βαυμαΐστερος 1795 — Φριδερίκου Χριστιάνου Βαυμαΐστερου Λογική. Ξυνυφανθείσα ... Λατινιστὶ Μεθόδῳ Μαθηματικῇ κατὰ Βόλφιον / Μεταφρασθείσα ... ἀπὸ τῆς Λατινίδος εἰς τὴν Ἑλλάδα φωνὴν παρὰ τοῦ ... Νικολάου Βάρκοση τοῦ ἐξ Ἰωαννίνων. Ἐν Βιέννῃ τῆς Ἀουστρίας: Ἐν τῇ Ἑλληνικῇ Τυπογραφίᾳ Γεωργίου Βενδότη, 1795.
Белоусова и др. 2002–2014 — Греки Одессы: Именной указатель по метрическим книгам Одесской Греческой Свято-Троицкой церкви / Авт.-сост. Л. Г. Белоусова и др. Ч. 2: 1834–1852. Одесса: Друк, 2002; Ч. 3: 1853–1874. Одесса: Фотосинтетика, 2004; Ч. 4: 1875–1891. Одесса: Фотосинтетика, 2005; Ч. 1: 1799–1831, 1836. 2-е изд., доп. Одесса: Удача, 2014.
Каждан 1975 — Опись фонда № 310. Собрание В. М. Ундольского / Рукописи обработаны Л. П. Грязиной, А. П. Кажданом и др. Т. 3. М., 1975. Машинопись.
Петрунина 2010 — Петрунина О. Е. Греческая нация и государство в XVIII–XX вв. : Очерки политического развития. М.: Кн. дом Университет, 2010.
Sturdza 1999 — Sturdza M.-D. Dictionnaire historique et généalogique des grandes familles de Grèce, d’Albanie et de Constantinople. 2e éd. rev. et augm. Paris: Chez l’auteur, 1999.
Βρανούσης 1952 — Βρανούσης Λ. Ι. Ἀθανάσιος Ψαλίδας, ὁ διδάσκαλος τοῦ Γένους // Ἠπειρωτικὴ Ἑστία. Τεῦχ. 4–5. 1952. Σ. 331–470.
Γριτσόπουλος 1952 — Γριτσόπουλος Τ. Α. Κατάλογος τῶν χειρογράφων κωδίκων τῆς Βιβλιοθήκης τῆς Σχολῆς Δημητσάνης // Ἐπετηρὶς Ἑταιρείας Βυζαντινῶν Σπουδῶν. Ἔτος 22. 1952. Σ. 183–226.
Κουκουβίνου 2022 — Κουκουβίνου Σ. Γερμανικός και Νεοελληνικός Διαφωτισμός: Διερεύνηση πνευματικών αλληλεπιδράσεων στη διαμόρφωση της Νεοελληνικής παιδείας. Αθήνα: [n. e.], 2022. (Lexis. Athener Zeitschrift für Germanistik = Παράρτημα. Μονογραφική Σειρά; Τ. 2ος). URL: http://lexis.gs.uoa.gr/pararthma-dhmosieyseis/tomos-2os-germanikos-kai-neoellhnikos-diafwtismos.html.
Κουρμαντζή-Παναγιωτάκου 1991 — Κουρμαντζή-Παναγιωτάκου Ε. Η εκπαίδευση στα Γιάννενα και οι ιδεολογίες της: Οι “νεωτεριστικές” σχολές και οι σχολές Μπαλάνων και Ψαλίδα // Δωδώνη. Τεύχος δεύτερο. Τ. 20. 1991. Σ. 101–174.
Κουρμαντζή-Παναγιωτάκου 2007 — Κουρμαντζή-Παναγιωτάκου Ε. Η νεοελληνική αναγέννηση στα Γιάννενα: Aπό τον πάροικο έμπορο στον Αθ. Ψαλίδα και τον Ιω. Βηλαρά, 17ος — αρχές 19ου αιώνα. Αθήνα: Gutenberg, 2007.
Μελάς 1967 — Μελᾶς Λ. Ι. Ἠπειρωτικὲς μελέτες. Μία οἰκογένεια, μία ἱστορία. Αθῆναι: [Ἰδιωτικὴ ἔκδοσις], 1967.
Νούτσος 1986 — Νοῦτσος Π. Χρ. Ἕνα μαθηματάριο “Μεταφυσικῆς” τοῦ Ἀθανασίου Ψαλίδα // Ὁ Ἐρανιστής. Τ. 18. 1986. Σ. 93–104.
Πέτσιος 2003a — Πέτσιος Κ. Θ. Σύμμικτα περί Αθανασίου Ψαλίδα με βάση το Αρχείο του // Ὁ Ἐρανιστής. T. 24. 2003. Σ. 202–206.
Πέτσιος 2003b — Πέτσιος Κ. Θ. Τεκμήρια ἀπὸ τὸ ὕστερο φιλοσοφικὸ ἔργο τοῦ Ἀθανασίου Ψαλίδα // Δωδώνη. Τεύχος τρίτο. Τ. 32. 2003. Σ. 283–298.
